Damploktiet - so weer dat in Karkweyh

Jeder Heizer har sein eegen Rezept, dat Füer to holn/ Ernst Schüttemeyer vertellt

 

As de Iesenbohn so um 1866 bi us ehre Strecke Bremen-Osnabrück utbaute, brök eene nee Tiet an. Dor geev dat bannig veel Arbeit för jeden Mann, un ok de Industrie löp op Vulldamp. De Vedeenst weer domols man wenig, ober de Minschen , tofrer, stellten ik keene grooden Anspröke. Een Mürker verdeente in sein Twölf Stünn Dogewark tein g- gr. - dat heet „gute Groschen“ dat sünd 112 Pennig oder ´n halben Doler. Dorför konn man een Pund gröne Kaffeebohnen köpen.

 

So füngen veele Mannslüer be de Iesenbohn an to arbeiten, oberlöen de lüttje Bueree ehren Froenslüern, Oma un Opa. Erst mossen de Kerls ´n langen Footmarsch moken, den Röör geev dat noch nich. No twölv Stünn sure Arbeit mit Schippens, Pickhacken un Schuuvkoorn be jümmer krummen Buckel güng´t möör no Huus.

 

Toerst wör de Iesenbohnstrecke stückwies uneengleisig baut, um Materiol un veeles , wat dor tohörte, rantoschaffen, denkt man blots an den grooten Lahauser Barg - de Oberführung ober de Bohn mit ehr veer Towegungen.

 

Jümmer mehr Minschen kömen ut all'n Himmelsrichtungen togereist, erst ohne Familie oder as Jungkerl, Wohnunge, Obernachtungen mossen baut weern, Handwarkers möken sik selbständig. Fast jede heimische Familie har Kostgängers oder Logierlüer – dat weer so`n lüttjen Biegröschen for Modder ehrn Huushalt.

 

Een poor Johr löter wör dann de grote Rangierbohnhoff anleggt. Wat dor alls tohörte! Erst mol de Bohnhoff, dorto Stellwarke mit veelen Signolen, Weichen un Krüzweichen, ik twee Rangierbarge – lüttje Anbarge, ober de wurrn de Waggons dör Rangierloks schoben. De Waggons lööpen denn mit eegen Kraft, dör Weichenstellung vom Rangierer in de verschiedenen Gleisspur`n leit. So wurrn de Wogens to Züge tohopstellt – 60 Waggons oder 120 Assen weer meist een Zug.

 

Ganz ungefährlich weer so`n Rangierposten ok nich – he moss bannig uppass'n, wenn de Wogens anrullt'n. Ganz kört vör den stohenden Wogen leeg de Rangierer den Hemmschoh vör de Röer , dormit he nich op de annern prallte - to fröh ok wedder nich, denn köm de Waggon dor nich hen, wo he henschöll.

 

 

 

Von de Rott bit to'n Oberlokführer

 

Noch mossen Güterschuppen , Bohnmeistereen, de beiden Lokomotivschuppen mit Dreischiebens her – un ook ein hoogen Schossteen . De Kohlenbunkers weern wichtig un veelet mehr – man kann dat gor nich allens schrieben. De Betriebsverwaltung , wo dat technische Personol unnerbrocht weer, umgeben lvon de veelen Gebööden, weer jo dat Haupt, oder beeter seggt dat Hart. 

 

Domolige Tiet geeft keen Allgemeinstrom, wohr ok! Ober de Iesenbohn brukte Strom – und en stell se sülbens her . Dorför harn se de Zentrole. De beseet een Keetelhuus , een Maschinenhuus un'n 'Batterieruum. In Keetelhuus wurt de Damp herstellt dör grote Keetelobens, de ständig befüert wurrn.

 

De Damp wurr dör de Rohre in't Maschinenhuus leit to de twee Dampmaschinen mit ehre gewaltig grooden Schwungröör. Se löpen unheimlich flink un entwickelten veel Kraft dör ehrn Swung. Düsse Kraft brukten se, um twee groode Dynamos antodrieben, de den Strom herstellten. Strom, den se nich brukten, wurr in Batterien oder Akkus opspiekert för Notfälle, wenn mol weat utfülll- As Jung har ek foken Gelegenheit dat antokieken, denn in mien Ferien broch ek Vadder sein Fröhstück hen, un miene Oogen konnen sek an düsse Technik nich sattkieken.

 

Dat Nebenbebööde, de fast dartig Meter hooge Woterturm weer dat Allerwichtigst mit. Vadder hedd mi dat allns ut'nannerpult – woto he dor weer un worum dat Woter so hoch hoben weer. Sönndochs morgens nöhm he mi mit, un wi bestegen ok den Turm von binnen. Also wat dor för Woter ringüng, kann sek keen een vorstellen. Un düsse Woterturm reekte noch nich mol. So baute de Iesenbohn noch eenen am Weyher Bohnhoff. 'Groode Pumpen hölen dat Woter ut de Eer un drückten dat no boben in den Behälter. Dör dat hooge Gewicht drückte dat Woter dann no unnen in de Leitungen un in alle Richtungen, wo't henschöll. De leßte groode Zapstäer för de Lokomotiven weer in Lausen bi de Oberfühung, un noch 6 Stück dorvon weern op'n Bohngelände verdeelt.

Wull de Lok Woter nehmen, wurr de groode Pumpenarm rumswenkt. Dreihde man den Hydrant open, suuste een dicken Strohl Woter in een Behälter, de teegen im Tender inbaut weer, bit dat oberlöp. So wurr mit Woter nich spoort. Un ok al Iesenbohnhüüser beseeten Woterleitung. De Bodeanstalt bi'n olen Woterturm brukte ok veel Woter för de Wannen- un Duschbäder. De Angehörigen von de Iesenbohners konnen an bestimmten Doogen snomdogs ol een Bad nehmen gegen geringet Entgelt.

 

Ik will ok noch eene Begebenheit vertellen, de sik mol todrogen hett. Köm dat Lokpersonol von de Tour Bremerhoben, dann brochen se sik Frischfisch mit un legen den solang bi'n Pförtner in de Ieskisten, wo de Sprudel logerte. Eenen ganz Slauen harn se opbunnen, as de den Fisch seeg un neeschierig fröög: „Minsch, dat weest du nich? De swömmt doch boben im Turm, man möß nur Geduld dorbit hebben!“ Wat meent ji – een poor Doog löter seet he boben im Turm mit'n Angel!

 

As de Köhlenloks ophörten un ut'n Deenst kömen, freiten sik veel Froenslüer, de in Bohnnögte wohnen – se harn doch jümmer Arger mit ehre Wäsche hatt!

 

De „Richtweg“ in Karkweyh heete so domols „Swarde Weg“, un he hett sein Nomen to Recht drogen. Domolige Tiet wurrn de Wege mit Köhlenslacken opföhrt, un oberweg köm so'n swarde Aschen as Fienschicht. Ok hett us Footballer de de ole Lokschuppen bös tosett mit sien swarten Qualm – un man har Last, dat man den Ball seeg.

 

De meisten Kerls, de dat Schlosser- oder Smidthandwark lehrt harn, füngen bi de Bohn an, doch annere Berufe nöhmen se ok – un harn se Glück, glieks in de Warkstäer – sonst in'n Lokschuppen oder in de Rotte as Streckenarbeiter. Dor grude jem vör, denn een Vergnögen weer dat nich, bi Wind un Wäer bien Gleisbau to arbeiten. Verschuurn konnen de Lüer sik ok slecht, wenn't mol düchtig Regen geev, denn de Unnerkkünfte weer foken wieter weg. Obens konnen se sik ok in Stohn unnern Hacken klei'n von dat ewige Krummbuckeln.

 

Bi besonneren Begebenheitren droffen se sik op de Streck nich mol seen loten. 'Domols, so 1910-1914 ungefähr de Tiet – för foken de Kaiser Wilhelm mit sien Extrozug för de Gegend. Weern unnerwegs Gleisarbeiter an de Strecke heete dat Kommando „Al Rotten in'n Busch“, dormit Hoheit de Minschen nich to sehn kreeg, mossen se sik achter Knicks versteeken.

 

Harn welge sik vör ne annere Loopbohn bemöt, wurrn se langsom vörbereit. Toerst in de Warkstäer oder in'n Schuppen oder glieks no Münster op de Iesenbohner-School. Dat weer in de Tiet, wo de Bohn nödig Nowuchs brukte, sonst moss man lange töben.

 

Von de Rott bit to'n Oberlokführer – so güng dat mien olen Sportskameroden D.B. ut Lausen. He har Schlosser lehrt, un mit een sehr gooden Afgangstügnis ut de Volksschool füng he bi de Bohn an. De gooden Noten har he sik nich dörn Schoolunnerricht verdeent, do weer he nich besönners weden. De gooden Zensuren har he dör Neegenoogenfangen in de Hache – se hebbt Ähnlichkeit mit Oole. De Hache löp achter Kantor Waldmann sien Gemüsegoorn no'n Weyher See hen. De Kantor, de ok Schoolmester weer, har tein Gööse in'n Ersten Weltkrieg. Um de satt to kriegen, fung D. jeden Dag een Ammer vull Neegenoogen un slöög se op'n Hauepluck matschig.

 

Lange Johr har he töövt in de Rott, köm dann as Puter in'n Lokschuppen un mök dor, wart so anfüll. 16 Johr har he nu al rum bi de Bohn, un jümmer weer dor noch keen Urtsicht, dat een Posten as Heizer frei wéer.

 

Doch dor gev'n ne Gelegenheit, privot an een Kursus deeltonehmen, de duurde 8-10 weeken. De Leitung har een technischer Inspektor, de höl de School in siene Freetiet af. De Anwärters weern heilfroh, ne Gelegenheit to hebben, Se betohlten de Schulung ut eegen Taschen un meld'ten sik glieks to Prüfung in Münster an, denn noch seet dat Togelehrte.

 

No langer Geduld wer't dann sowiet, een Posten as Uthülpheizer weer free, un D.B. Köm op de Rangierlok. Jetzt köm de Praxis, eenfach weer dat toerst nich – allens moss lehrt weern, ok das Rinsmiiten von Köhl'n in dat Füerlock. No een poor Johrn güng dat denn as Heizer op groode Fohrt, un dat mök mehr Spoß as in'n Bohnhoff rumtojuckeln.

 

De Heizer har links sien Stand un bewach de Instrumente un Signole – genauso wie sien Lokführer, de rechts stünn. De Hauptopgobe weer, jümmer good Füer to'n Dampmoken to hebben. Dorbi moss he mit de Köhln nich so riebe weden. Dat geev ok Prämien, dorto köm Ölen – de Radlogers verbrukten am meisten.

 

Um Woter notofüllen in'n Dampketel, weern dor twee Pumpen, un se verbrukten veel Woter to'n Dampherstellen. De Lokführer har siene linke Hand so half hoch an den Damphebel, ok de twee Bremsen seeten op sine Siet. De beiden op de Lok bleeben meistens tohoop, un ok de Lok güng nich ut ehre Hannen – so moss nur mol no'n „TÜV“ in Sebaldsbrück alle 8-10 Johr.  

 

Ganz unverhofft steeg plötzlich een Mann to

 

In'n Suppen stünnen de Lokomotiven meist al unner Damp. Een poor weern jümmer fohrbereit – konn jo mol een Unglück irgendwo weden, un de Gerätewogen moss plötzlich los mit de Stammbesetzung. Eene Stünn to Vorbereitung för de nächste Fohrt bruukte man, un jeder har siene Arbeit. Dat eenzig Goode weer jo, se beseeten eenen Deenstplon för't ganze Johr – wussen bloß nich, wo't hengüng. Dat wör de Lokführer bie'n Fohrdeenstleiter gewohr, wenn he sien Lokbook holte. Föhrte he rut ut'n Lokschuppen op de Dreischieb'n, geben se ehre Zugnummer an, un somit weer dat de erste Afmeldung. De tweete weer bie'n Stellwark, wi de tohoopstellte Zug al luurte.

 

Dat Anförn koste veel Damp, noch dorto bi Stiegungen. Har de Damp 'n beeten noloten, weer de Heizer glieks an Stökern mit so'n langen Füerhoken, denn weer wo richtig Glut. Se föhrten genau no Plon un Uhrtiet un mossen de Geschwindigkeit inholn. Dat weer ok vörschreeben, op weken Bohnhoff se Stotion möken to'n Water nehmen un kontollieren, ob ok allns in Ordnung weer un op sik wat warmlopen har. So weer de Ölkannen gor nich wegtodenken. Jeder Heizer har sien eegen Rezept, dat Füer to holn: De eene smeet twee Schippen Köhln no links in't Füerlock, twee no rechts un twee mittig. Man konn dat Füer ok dootsmieten, man har denn keene Glut. De Füerkisten weer 80 cm breet un 1,60m lang. Dör de Rosten bloste von unnen de Fohrtwind in't Füer, so dat't wohl brennen woll.

 

Har dat Gespann mol keenen gooden Ruf bi ehren Vorgesetten, wurn se ok kontrolliert. Ganz unverhofft steeg plötzlich een Mann to, stell sik vor, un nu harn se eeen Kontrolleur op'n Hals. Achterher mök he siene Meldung an de Deenststelle.

 

Kömen se wedder trügg in'n Weyher Bohnhoff, wurr de Zug bi'n Stellwark afstellt, se meld'ten sik af, un dann föhrten se op dat Utslackgleis. Dat mök worr 'n Extrakolonne. De Glut wurr aflöscht un de Köhlnslacken op'n olen Waggon verlort. Dann föhr de Lok op de Dreischieb'n – hier weer de leoßte Afmeldung , un denn rin in den Lokschuppen. Dor wurr dat Reservefüer richtig vorbereit för de bächste Fohrt. De Oberwachung harn nu den Lüper in'n Schuppen, För Lokführer un Heizer weer de 'Schicht to Enn.

 

Löter – als de Diesellok köüm, föer de Heizer as Biemann. He weer praktisch öber, un allmählich weer he ganz unspoorft.Bi de E-Loks is bloß noch een Mann . So wiet hedd de #Technik dat Personol reduziert. Un noch een Poor Jahre wieter geiht' geiht woll ohne minschliche Führung – bloß dör Computer.

 

Trotz de veelen Streecken, de stillleegt, geit de Bundenbohn jümmer deeper in de Knee un in de roen Zohl'n. Wop mag dat wohl an leegen, froog ek mi foken.

 

O schöne Iesenbohntiet – wo bist du bleeben!